حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

پيشگفتار 54

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

همچنين قمى از تعداد زيادى از راويان روايت كرده است ، كه با توجه به سلسله طبقات روات ، نمىتواند مستقيما از آنها روايت كرده باشد ، بلكه واسطه يا وسائطى در ميان بايد باشد ، كه قمى از آنها ياد نكرده ، و يا به احتمال فراوان از اصل يا كتابهاى روايى آنان كه در آن دوره متدوال بوده روايت كرده است ، همچون : ابن أبى زياد - أبو عبد الله - احمد بن محمد - اسماعيل بن كثير - حسن بن محمد - ابو الفضل حسين بن على بن حسن بن عيسى بن محمد بن على بن جعفر الصادق عليه السلام - ابو الفضل حسين بن حسن عميد زهرى - سعد بن عبد الله بن أبى خلف اشعرى - سلمه - سليمان بن راشد - سهل بن زياد - على بن عيسى - على بن يحيى منجّم - أبو الحسن عيسى بن على بن حسن علوى عريضى - فضل بن شاذان - محمد بن حسين بن أبى الخطّاب اشعرى - محمد بن على ماجيلويه - محمد بن عيسى يقطينى - محمد بن يحيى - و جز اينها . همچنين قمى در بسيارى از موارد ، از منابع و مصادر شفاهى خود با عنوان كلى ياد مىكند ، چنان كه مىگويد : مشايخ علويه - روات اشعريه - راويان فتح‌هاى بلاد اسلام - اهل دانش و معرفت به خراج قم - بعضى از كتّاب ديوان قم - راويان قم - علماء مدينه - روات عجم - راويان عرب به قم - مشايخ قم - اهل قم - جمعى از ثقات - بعضى از مشايخ - بعضى از مشايخ قم - بعضى راويان عرب - بسيارى از مشايخ و پيران قم - بعضى از متقدمان . و گاهى منابع قمى از اين نيز مبهمتر و كلىتر است ، چنان كه مىگويد : چنين رسيده است به من - روايت است - روايت كرده‌اند - راوى چنين كويد - بعضى كويند - حكايت كنند - ديكران كفته‌اند - از بعضى روايت است . ه - اسناد و وثائق تاريخى : از ديگر امتيازات كتاب قم آن است كه ، قمى برخى از اصول ارزشمند اسناد ديوانى را به